سفارش زیارت حضرت معصومه علیهاالسلام

حرم حضرت معصومه علیهاالسلام

علاوه بر روایات فراوانى که از پیشوایان معصوم پیرامون ‏فضیلت زیارت حضرت معصومه علیهاالسلام رسیده، هنگامى که یکى از محدثان ‏برجسته قم، به نام «سعدبن ‏سعد» به محضر مقدس امام رضا علیه السلام شرفیاب ‏مى‏شود، امام هشتم خطاب به ایشان مى‏فرماید: «یا سعد عندکم لناقبر»؛ «اى سعد!از ما در نزد شما قبرى هست.» سعد مى‏گوید:

«فدایت ‏شوم،آیا قبر فاطمه دختر(موسى‏بن جعفر)(علیهماالسلام) را مى‏فرمایید؟» مى‏فرماید: «نعم، من زارها عارفا بحقها فله ‏الجنه‏»؛ «آرى، هر کس او را زیارت کند، در حالى که به حق او عارف باشد، بهشت از آن اوست.»

در این حدیث تعبیر «عارفا بحقها» بسیار تعبیر بلندى است که ‏فقط در لسان حجج الهى چنین تعبیرى به کار مى‏رود. امام صادق علیه السلام در این رابطه مى‏فرماید:

«من زارها وجبت له الجنه‏»؛ «هر کس او را زیارت کند، بهشت ‏بر او واجب گردد.» و در حدیث دیگرى آمده است: «ان زیارتها تعادل الجنه‏»؛ «زیارت او همسنگ بهشت است.»

 

زیارت ماثور

یکى از ویژگی‎هاى حضرت معصومه علیهاالسلام، ورود زیارتنامه ماثور از معصوم(علیهاالسلام) است، که بعد از حضرت فاطمه زهرا علیهاالسلام او تنها بانوى ‏بزرگوارى است که زیارت ماثور دارد.

بانوان برجسته‏اى چون: آمنه بنت وهب، فاطمه بنت اسد، خدیجه بنت ‏خویلد، فاطمه ام البنین، زینب کبرى، حکیمه خاتون و نرجس خاتون‏ که هیچ شک و تردیدى در مقام بلند و جایگاه رفیع آنها نیست، هیچکدام زیارت ماثور ندارند. و این، نشانگر مقام بسیار والاى ‏این بانوى اسلام در میان مخدرات اهل‎بیت عصمت و طهارت مى‏باشد.

 

سند زیارت

زیارتنامه معروف حضرت معصومه علیهاالسلام را علامه مجلسى(ره)در دائرة‏المعارف بزرگ خود «بحارالانوار» این گونه نقل فرموده است:

در برخى از کتب زیارات دیدم که «على‏ بن ابراهیم‏» از پدرش (ابراهیم بن هاشم) از سعد(بن سعد احوص) از حضرت على‏ بن ‏موسى ‏الرضا(علیه السلام) روایت کرده که فرمود: «یا سعد عندکم لنا قبر.»

«اى سعد! در نزد شما از ما قبرى هست.» سعد مى‎گوید: عرض کردم: «فدایت گردم، آیا قبر فاطمه دختر موسى(بن جعفر)(علیهماالسلام) را مى‏فرمایید؟»

یکى از ویژگی‎هاى حضرت معصومه علیهاالسلام، ورود زیارتنامه ماثور از معصوم(علیهاالسلام) است، که بعد از حضرت فاطمه زهرا علیهاالسلام او تنها بانوى ‏بزرگوارى است که زیارت ماثور دارد.

فرمود: «آرى، هر کس او را زیارت کند در حالى که ‏عارف به حق او باشد، بهشت از آن اوست . پس هر گاه به کنار قبر او آمدى، در نزدیک سر او بایست و 34 مرتبه «الله‏اکبر» و 33 مرتبه «سبحان الله‏» و 33 مرتبه «الحمدلله‏» بگو، سپس بگو:

«السلام على آدم صفوة‏الله، السلام على نوح نبى الله...

علامه مجلسى علاوه بر «بحارالانوار» در کتاب ارزشمند: «تحفة‏الزائر» نیز این حدیث ‏شریف را از امام رضا علیه السلام به همین ‏تعبیر نقل کرده است.

حرم حضرت معصومه علیهاالسلام

اهمیت تحفةالزائر در این است که علامه مجلسى در مقدمه آن، ملتزم شده که در این کتاب فقط زیارت‎هائى را نقل کند که با سند معتبر به دستش رسیده است. بعد از علامه مجلسى، پژوهشگر بزرگ، آیه‏الله حاج سید حیدر کاظمى، متوفاى 1265 ه.ق در کتاب پرارج‏«عمدة‏الزائر» زیارتنامه حضرت معصومه علیهاالسلام را به شرح زیر آورده‏است: «در برخى از کتب مزار اصحاب ما (امامیه) با سند نیکو از سعد، از على ‏بن موسى الرضا(علیهماالسلام) روایت ‏شده که خطاب به سعد فرمود:

«اى سعد! براى ما در نزد شما قبرى هست.» گفتم: «فدایت‏ شوم،قبر فاطمه دختر موسى را مى‏فرمایید؟» فرمود: آرى، هر کس او رازیارت کند در حالى که عارف به حق او باشد، بهشت از آن اوست .

پس هر گاه به کنار قبر او آمدى، در نزد سرش رو به قبله بایست و 34 مرتبه «الله ‏اکبر» و 33 مرتبه «سبحان الله‏» و 33 مرتبه ‏«الحمدلله‏» بگو، سپس بگو: «السلام على آدم صفوة‏الله...»

سید حیدر کاظمى از مراجع برجسته قرن سیزدهم و نیاى بزرگ ‏خاندان رفیع «آل سیدحیدر» در کاظمین بود، شیخ آقابزرگ تهرانى ‏در حق او فرموده: «عالم، فقیه، محدث جلیل القدر، مرجع خاص ‏و عام، غیور در دین و خشن در دفاع از حریم پروردگار بود.»

این بزرگوار نیز چون علامه مجلسى، نام آن کتاب مزار را براى‏ ما بیان نفرموده، جز این که بر معتبر بودن سند آن، تصریح کرده و از جهت ‏حدیث‏شناسى از سند آن «حسن‏» تعبیر نموده است.

از تعبیر سید حیدر کاظمى استفاده مى‎شود که همه راویان حدیث ‏در آن کتاب مزار ذکر شده، مولف کتاب و همه سلسله روات، مورد اعتماد و استناد مى‏باشند، زیرا معناى «حدیث ‏حسن‏» به طورى که ‏علماى حدیث فرموده‏اند، چنین است:

«حدیث ‏حسن آن است که سندش به معصوم(علیه السلام) متصل باشد و همه ‏راویان آن امامى و ممدوح باشند با مدحى مقبول و معتنابه، و این مدح، معارض با ذم نباشد، اگر چه بر عدالت ‏برخى از آنها تصریح نشده باشد.»

با توجه به این که سید حیدر کاظمى به تصریح علامه تهرانى، حدیث‏شناس جلیل القدرى بود و او تصریح کرده که سند این ‏زیارتنامه، «حسن‏» مى‏باشد و در تعریف حدیث‏ حسن «اتصال سند تا امام معصوم علیه السلام» قید شده، معلوم مى‏شود که در آن کتاب ‏مزار، سلسله اسناد این زیارت ذکر شده بود، جز این که علامه ‏مجلسى و مرحوم سیدحیدر کاظمى آن را نقل نکرده‏اند.

بانوان برجسته‏اى چون: آمنه بنت وهب، فاطمه بنت اسد، خدیجه بنت ‏خویلد، فاطمه ام البنین، زینب کبرى، حکیمه خاتون و نرجس خاتون‏ که هیچ شک و تردیدى در مقام بلند و جایگاه رفیع آنها نیست، هیچکدام زیارت ماثور ندارند. و این، نشانگر مقام بسیار والاى ‏این بانوى اسلام در میان مخدرات اهل‎بیت عصمت و طهارت مى‏باشد.

از مطالب بالا نتیجه مى‏گیریم که براى اثبات وثاقت راویان حدیث ‏از مولف کتاب تا على ‏بن ابراهیم دو راه بیشتر نداریم:

1- تصریح سیدحیدر کاظمى بر وثاقت آنها، از نقطه نظر حدیث‏شناسى و تعبیر «سند حسن.‏»

2- اعتماد علامه مجلسى بر آنها، از طریق نقل این زیارتنامه در کتاب «تحفة‏الزائر» که در مقدمه آن ملتزم شده که در این کتاب ‏تنها زیارت‎هائى را نقل کند که با سند معتبر به او رسیده باشد.

و اما دیگر رجال حدیث از وثاقت ‏بسیار محکمى برخوردار هستند که اینک به طور فشرده اشاره مى‏کنیم:

این حدیث را «على بن ابراهیم‏» از پدرش «ابراهیم بن هاشم‏» از «سعد بن سعد» از حضرت على بن موسى الرضا(علیه السلام) روایت کرده، و هر سه از اصحاب برجسته امامان و مورد وثوق ‏حضرات‏ معصومین مى‏باشند و اینک توضیحی کوتاه:

1- على بن ابراهیم بن هاشم قمى

نجاشى پیشواى رجالیون در حق او مى‏نویسد: «در حدیث، مورد وثوق، دقیق، مورد اعتماد و صحیح العقیده مى‏باشد.» و این مطلبى ‏است که همه رجالیون بر آن تاکید مى‏کنند.

على بن ابراهیم صاحب تفسیر معروف به «تفسیر قمى‏» از اساتید مرحوم کلینى بود و کلینى احادیث فراوانى از او روایت کرده است.

حرم حضرت معصومه علیهاالسلام

وى که مورد اعتماد همه محدثان بود، این حدیث را از پدرش ‏«ابراهیم بن هاشم‏» روایت کرده است.

2- ابراهیم بن هاشم

در وثاقت او نیز هیچ تردیدى نیست. آیة ‏الله خوئى(ره) بر وثاقت ‏او تاکید کرده و سید بن طاووس بر آن ادعاى اجماع نموده است.

پسرش على بن ابراهیم در تفسیر خود از او به کثرت نقل حدیث‏ نموده، در حالى که او ملتزم است که در این کتاب از غیر ثقه ‏حدیث نقل نکند.

او همچنین در سند «کامل الزیارات‏» قرار گرفته و آن نیز گواه دیگرى بر وثاقت اوست.

وى نخستین کسى است که حدیث اهل‏بیت علیهم السلام را در قم ‏منتشر ساخت، و قمیون با آن سخت‏گیرى که در مساله نقل حدیث ‏داشتند، بر او اعتماد کردند.

ابراهیم بن هاشم، با این جلالت قدر، این حدیث را از «سعد بن ‏سعد احوص‏» نقل کرده است.

3- سعدبن سعد احوص

او نیز از اصحاب امام رضا علیه السلام است و همه علماى رجال بر وثاقت او تاکید کرده‏اند.

وى از نیک بختانى است که حضرت جواد علیه السلام در حقشان فرموده:

«خداوند به آنها جزاى خیر دهد که در مورد من حق وفا را اداکردند.»

روى این بیان، حدیث ‏سعد بن سعد از امام رضا علیه السلام، که شامل‏ زیارتنامه حضرت معصومه علیهاالسلام مى‏باشد، با سند معتبر توسط راویان ‏مورد اعتماد و استناد، که همگى امامى و ممدوح مى‏باشند، با سلسله سند متصل به علامه مجلسى و سیدحیدر کاظمى رسیده است که‏ ما وثاقت ‏شمارى از آنها را از اعتماد علامه مجلسى و تصریح سیدحیدر کاظمى اثبات کردیم و وثاقت تعداد دیگرى از آنها را از ارکان علم رجال و اساطین علم درایه نقل کردیم.

از على ‏بن موسى الرضا(علیهماالسلام) روایت ‏شده که خطاب به سعد فرمود:

«اى سعد! براى ما در نزد شما قبرى هست.» گفتم: «فدایت‏ شوم،قبر فاطمه دختر موسى را مى‏فرمایید؟» فرمود: آرى، هر کس او رازیارت کند در حالى که عارف به حق او باشد، بهشت از آن اوست .

و اینک پاسخ چند پرسش پیرامون متن و سند این زیارتنامه:

1- آیا ابراهیم بن هاشم، امام رضا علیه السلام را درک کرده و از آن ‏حضرت حدیث نقل کرده است؟

اگرچه برخى از علماى رجال در این موضوع تردید کرده‏اند ولى ‏ظاهرا تردیدى در آن نیست، زیرا شیخ طوسى او را در شمار اصحاب ‏امام ‏رضا علیه السلام یاد کرده ‏است. و شیخ عمادالدین محمد بن ابى‏القاسم ‏طبرى، از مشایخ روایتى قطب راوندى و ابن مشهدى، در کتاب گران‏سنگ «بشارة المصطفى‏» با سلسله اسنادش از ابراهیم بن هاشم‏ روایت مى‏کند که گفت: «در ایامى که امام رضا علیه السلام در مدینه بود،در مجلس آن حضرت حضور یافتم، پس مردى از برادرش به آن حضرت ‏شکایت کرد، حضرت خطاب به او فرمود...»

این روایت ‏به صراحت دلالت مى‏کند بر این که ابراهیم بن هاشم به‏ محضر امام رضا علیه السلام شرفیاب شده و از آن حضرت نقل حدیث کرده است.

2- آیا ابراهیم بن هاشم با حضرت جواد علیه السلام دیدار کرده است؟

ابن حجر عسقلانى از کتاب «تاریخ رى‏» نقل کرده که ابراهیم ‏بن ‏هاشم، زمان امام جواد علیه السلام را درک کرده ولى با آن حضرت دیدار نکرده است.

ولى روایات او از امام جواد علیه السلام موجود است، از جمله روایتى است ‏که کلینى و شیخ طوسى از او روایت کرده‏اند که گفت: «در محضر ابوجعفر ثانى (امام جواد) بودم که صالح بن محمد بن سهل وارد شد، که متولى موقوفات امام در قم بود. پس به محضر آن حضرت‏ عرضه داشت...»

روى این بیان، ابراهیم بن هاشم به محضر امام رضا و امام جواد علیهماالسلام رسیده و از محضر مقدسشان روایت نقل کرده است.

 

منبع:

ماهنامه کوثر، ش 35، هادى دانشور .

/ 0 نظر / 17 بازدید